5 feiten om je voorbereiden op Dune (2020)




Op 17 december verschijnt Dune in de bioscoop. De grootschalige science-fictionfilm beschikt op voorhand over veel ingrediënten voor succes, en kent bovendien een interessante voorgeschiedenis. In dit artikel behandelen we 5 feiten die je voorbereiden op het kijken van Dune.

1 – Dune: Boek uit 1965, film uit 1984

De geschiedenis van Dune begint in 1965, toen het boek van auteur Paul Herbert verscheen. Het bleek het begin van een serie boeken te zijn. Dune geldt nog altijd als het bestverkochte boek in de categorie science-fiction, dat door critici en fans op een voetstuk wordt geplaatst binnen het genre. In ‘slechts’ 412 pagina’s slaagde Herbert erin een bleke maar rijkgevulde wereld te creëren.

Verhaal van het boek

Het verhaal van Dune speelt zich af in de verre toekomst. Families van adel hebben binnen een interplanetair keizerrijk de macht in handen. De familie Artreides wordt door de keizer van hun vruchtbare en oceaanrijke thuisplaneet Caladan naar Arrakis gestuurd, een dorre woestijnwereld, om daar te gaan besturen. Arrakis is moeilijk bewoonbaar. Er heerst een enorme waterschaarste en buiten de paleizen zijn speciale pakken nodig die het eigen lichaamsvocht hergebruiken. Toch speelt Arrakis een cruciale rol binnen het keizerrijk, want het is de enige planeet waar melange of “the spice” te oogsten is. Dit is een soort drugs die het leven kan verlengen en mentale krachten geeft, maar bovenal nodig is voor het snel reizen door de ruimte. Wanneer je de spice oogst, komen er overigens wel gegarandeerd gigantische zandwormen op af, waardoor het een zeer gevaarlijk werk is.

Een zandworm in Dune (2020), Warner Bros. Pictures.
Een zandworm in Dune (2020), Warner Bros. Pictures.

Controle over Arrakis is evengoed zeer waardevol en begeerd, en al snel blijkt dat er op de achtergrond meer speelt bij de aanstelling van de familie Artreides. Er ontvouwt zich een strijd waarin macht, politiek, religie en andere thema’s centraal staan. Er is ook een rol weggelegd voor de Fremen, de geheimzinnige oorspronkelijke bewoners van Arrakis. Het hoofdpersonage is Paul Artreides, de zoon van Duke Leto Artreides, die een cruciale rol zal spelen in de uitkomst van deze strijd. Het huis Harkonnen, aangevoerd door Baron Vladimir, is de grootste tegenstander van de familie Artreides.

Waardering voor het boek: Belangrijke thema’s, wereld vol details

De waardering voor het boek Dune heeft te maken met het feit dat het niet alleen een standaard science-fiction verhaal is. De woestijnplaneet wordt gezien als een verwijzing naar ecologische problemen waar wij op aarde mee kampen, het oogsten van spice de roofbouw die we plegen. Het boek behandelt daarnaast thema’s als religie, de macht van adel en de rol van mannen en vrouwen in de maatschappij. Paul’s moeder bijvoorbeeld, Lady Jessica, maakt onderdeel uit van de Bene Gesserit-orde, een groep van exclusief vrouwen met geheimzinnige politieke ambities en uitzonderlijke mentale krachten.

Interessant is ook dat Herbert veel termen uit onze wereld gebruikte in zijn verhaal. Zo komt het woord jihad voor, de term voor heilige oorlog die vooral wordt geassocieerd met de Arabische en Islamitische cultuur. Daarnaast speelt de term ‘Kwisatz Haderach’ een rol, wat uit het Hebreeuws komt en verwijst naar het op wonderbaarlijke wijze snel reizen tussen twee plekken, wat in Dune te maken heeft met spice. En je komt ook een aantal Nederlandse termen tegen. Zo is er een karakter dat Piter de Vries heet, en het overleg met vertegenwoordigers van de belangrijke families heet de Landsraad.

Met het boek, en de vijf vervolgen die Herbert ook nog schreef waaronder Dune Messiah en Children of Dune, creëerde Herbert bovendien een zeer rijke fictieve wereld vol jargon, geschiedenis, planeten en andere details.

Dune is een woestijnplaneet. Beeld uit de trailer voor Dune (2020), Warner Bros. Pictures.
Dune is een woestijnplaneet. Beeld uit de trailer voor Dune (2020), Warner Bros. Pictures.

Dune-film 1984: Cultklassieker en ‘mislukking’

Als we de tijd 19 jaar vooruitspoelen komen we uit in 1984, het jaar waarin de eerste verfilming van Dune uitkwam. De regisseur was David Lynch, die toen al The Elephant Man had geregisseerd en later nog furore zou maken met o.a. Blue Velvet, Mulholland Drive en de tv-serie Twin Peaks.

Het Dune van Lynch is een film met twee gezichten. Enerzijds geldt het als een cultklassieker voor fans van het verhaal. Anderzijds wordt het door velen gezien als een gemiste kans. In die tijd waren er natuurlijk minder middelen voor special effects, wat de geloofwaardigheid niet ten goede kwam. Bovendien zitten er bepaalde ‘camp’ elementen in, zoals de zanger Sting in een veel te klein broekje en een over the top-weergave van de familie – en vooral de Baron – Harkonnen. De film slaagde er bovendien niet in om de complexe wereld uit Dune voor de kijker begrijpelijk te maken. Bij sommige bioscopen werd zelfs een blaadje uitgedeeld met uitleg over bepaalde termen die langskwamen, zodat het verhaal beter te volgen zou zijn.

Voor Lynch was de ervaring dusdanig traumatisch, dat hij de film het enige werk uit zijn oeuvre noemt dat een echte mislukking is. Hij erkent zijn werk voor de film zelfs niet. Dat gebeurt wel vaker als een regisseur door meningsverschillen met de studio zijn visie niet kan verwezenlijken. Zoals gebruikelijk wordt op de credits voor de regisseur dan de fopnaam Alan Smithee gebruikt. Lynch kende zijn schrijverscredit daarnaast toe aan het fictieve personage Judas Booth, een verwijzing naar de verrader van Jezus en John Wilkes Booth, de moordenaar van de Amerikaanse president Abraham Lincoln. Hij wilde ermee zeggen dat de studio hem verraden had, en de film vermoord.

De trailer van Dune uit 1984 geeft een aardig beeld van de film.

2 – Topregisseur en sterrencast scheppen hoge verwachtingen

Terug naar 2020, waarin een nieuwe versie van Dune het meest recente project is van regisseur Denis Villeneuve, die de afgelopen jaren hard aan de weg timmerde met films die stuk voor door zowel critici als kijkers zeer hoog werden gewaardeerd. Zijn eerste echt grote succes kwam in 2013 met Prisoners, met Jake Gyllenhaal die als politieagent de verdwijning van de dochter van Hugh Jackman’s karakter onderzoekt. Villeneuve leverde met die film een beklemmend en spannend misdaaddrama af, dat je zelfs tot na het laatste shot op het puntje van je stoel doet zitten.

In 2015 volgde opnieuw een grimmig verhaal met Sicario, over de strijd tegen drugskartels op de grens tussen de Verenigde Staten en Mexico. Villeneuve regisseerde het vervolg daarop niet, maar leverde met het mysterieuze en intelligente drama Arrival een groot succes af in de categorie science-fiction. De film kreeg acht Oscarnominaties en won in de categorie geluidsmontage. Villeneuve behoorde tot de kanshebbers om beste regisseur te worden. Zijn meest recente film Blade Runner 2049 won twee Oscars. Eentje daarvan ging naar cinematograaf Roger Deakins.

Sterrencast aangevoerd door Timothée Chalamet

De verwachtingen bij Dune zijn dus hooggespannen wat betreft de vaardigheden van Villeneuve, maar ook de cast schept hoge verwachtingen. De hoofdrol van Paul Artreides is voor Timothée Chalamet. Hij moet in december nog 25 worden, maar behoort nu al tot de meest gewilde acteurs in Hollywood. Voor zijn rol als Elio in Call Me by Your Name ontving hij een Oscarnominatie. Met rollen in Lady Bird, The King, Beautiful Boy, A Rainy Day in New York en Little Women breidde hij zijn palmares in rap tempo uit. Binnenkort verschijnt hij ook in The French Dispatch, het meest recente werk van Wes Anderson, de ongekroonde koning van de indie-films.

Timothée Chamalet in Dune, Warner Bros. Pictures.
Timothée Chalamet als Paul Artreides in Dune, Warner Bros. Pictures.

Naast Chalamet is er een rol voor rijzende ster Zendaya als Chani, terwijl ook gevestigde namen als Josh Brolin (Gurney Halleck), Oscar Isaac (Duke Leto Artreides, de vader van Paul) en Stellan Skarsgård (de slechterik Baron Vladimir Harkonnen) meedoen. Jason Momoa, bekend als Aquaman en uit Game of Thrones, vertolkt de rol van Duncan Idaho terwijl Javier Bardem het karakter Stilgar speelt. Rebecca Ferguson is Lady Jessica, de moeder van Paul.

Ook andere aspecten van de film worden verzorgd door toppers uit het vak. Zo nam Hans Zimmer de soundtrack voor zijn rekening. Hij zegde er zelfs het maken van de score voor Tenet van af, omdat hij zo’n grote fan is van het boek.

3 – Nieuwe bewerking boek, geen remake

Dune is dus een boek uit 1965 én een film met een nogal beruchte reputatie uit 1984. Belangrijk om te weten is dat Dune uit 2020, ook gewoon ‘Dune’ geheten, niet een remake is van die eerdere film, maar een nieuwe interpretatie van het boek. Gezien de reputatie van Dune uit 1984 is dat een slimme zet van Villeneuve. De regisseur is ook niet zomaar aan dit project begonnen. Hij maakte bewust eerst Arrival en Blade Runner 2049, zodat hij genoeg ervaring zou hebben in het genre science-fiction om van Dune een succes te kunnen maken.

Villeneuve is bekend met het publieke geheim dat veel ideeën voor Star Wars IV: A New Hope (1977) geïnspireerd zijn op het verhaal uit het boek Dune. Hij wil van zijn verfilming de Star Wars maken die hij nog nooit heeft gezien. Villeneuve noemt zijn film zelfs de “Star Wars voor volwassenen.” De regisseur produceert voor het eerst zelf ook voor deze film en stopte er jaren werk in. Alleen al het ontwerp voor de zandwormen nam een jaar in beslag.

In de herinnering van Villeneuve, is Dune uit 1984 een film die hem “half tevreden” achterliet. Er waren delen die hij geweldig vond, en andere stukken waar hij “minder comfortabel mee was”. Voor zijn eigen film gaat Villeneuve terug naar het boek, en de beelden die bij hem opkwamen toen hij het als tiener las.

Toch verandert hij ook het een en ander ten opzichte van dat boek. Een goed voorbeeld hiervan is Baron Harkonnen, die in het werk van Herbert als een karikatuur naar voren komt (hij is afstotelijk, monsterachtig en zweeft). In de film is dat wat meer richting het normale bijgeschaafd. Villeneuve heeft ook de rol van vrouwen groter gemaakt. Lady Jessica is een prominenter karakter en Dr. Liet Kynes, in het boek een mannelijke ecoloog, wordt in zijn filmversie door een vrouw gespeeld.

Star Wars IV werd volgens Villeneuve – en velen met hem – geïnspireerd op het boek Dune.

4 – Eerste van twee delen

De filmversie van Dune die in december 2020 uitkomt, is het eerste van twee delen. Beide films zullen samen het verhaal vertellen van het originele boek Dune. Dit was een voorwaarde voor Villeneuve om aan het project te beginnen. Hij vindt het verhaal te complex om in één film te vertellen, juist ook omdat de kracht van het boek wat hem betreft in de vele details zit. Een slimme zet, die moet gaan helpen om in dezelfde val te trappen als de makers van de film uit 1984.

Er zit echter wel een addertje onder het gras. Studio Warner Bros. ging akkoord met Villeneuve’s visie om het verhaal in twee films te splitsen, maar alle organisatie zoals financiering is alleen nog maar beklonken voor het eerste deel. Mocht Dune financieel of qua waardering mislukken, dan bestaat dus het risico dat we met een onafgemaakt verhaal komen te zitten.

5 – Er is al een trailer

Tot slot verscheen deze week de eerste trailer van Dune. Daarin komen veel karakters en verhaalelementen in beeld die we in dit artikel hebben behandeld. De trailer kun je hieronder bekijken, en zullen we verder maar voor zichzelf laten spreken.
Voor de meest interessante ervaring is het zeker een aanrader om eerst het boek te lezen, en misschien ook eens de film uit 1984 te bekijken, mocht je dat nog niet hebben gedaan. Dune komt op 17 december 2020 uit, dus je hebt nog genoeg tijd!

Krijg dit audiobook gratis.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie